DLACZEGO NIE MOGĘ PRZESTAĆ JEŚĆ, choć nie czuję głodu? Wyjaśnienie fenomenu pokus żywieniowych

Ze względu na zachowania naszego mózgu mające podłoże ewolucyjne uwielbiamy jeść wysokoenergetyczne pokarmy, nawet gdy nie jesteśmy głodni. Dla naszych przodków żyjących w jaskiniach zawartość kalorii miała kluczowe znaczenie przy wyborze żywności. Obecnie produkty spożywcze są apetyczne, łatwo dostępne i tanie, ale często mają niewielką wartość odżywczą. Nowoczesny styl życia i zachowania żywieniowe ponoszą główną odpowiedzialność za przejadanie się i epidemię otyłości. Jednym z winowajców jest żywność tak smaczna, że trudno jej się oprzeć.

Jakie smaki nami rządzą?
Kubki smakowe zawierają wiele receptorów, które mózg przetwarza na smaki takie jak słony, kwaśny, słodki, gorzki i umami.

Produkty, które uznajemy za przepyszne, zaspokajają naszą potrzebę wysokokalorycznej żywności o wspaniałym smaku, ale nie mają dużej wartości odżywczej. Często smak jest tak kuszący, że nie potrafimy oprzeć się pokusie i przestać jeść.

Dlaczego smak jest ważny?
Przyjemny smak jest ważny, ponieważ zachęca nas do jedzenia, czego potrzebujemy, by utrzymać się przy życiu. Niechęć do odstręczającego smaku ostrzega nas przed toksycznymi składnikami i produktami, które mogą być szkodliwe dla zdrowia.

Smak to coś więcej niż wrażenia odbierane językiem. Czy wiesz, że nasze zmysły są powiązane z zachowaniami poznawczymi? Badania dowodzą, że połączenie stymulacji smakowej i węchowej (zapachu) podnosi jakość doznań. Węch odgrywa dominującą rolę w postrzeganiu smaku. Dlatego aromat świeżo upieczonych ciasteczek sprawia, że nam ślinka cieknie. Czasami samo wspomnienie wystarczy, byśmy nabrali ochoty na coś pysznego. 

.

 

Czy walory smakowe wpływają na wybór jedzenia?
Tak! To, jakie produkty żywnościowe wybieramy, zależy przede wszystkich od dwóch czynników: preferencji smakowych i wrażeń zapisanych w naszej pamięci. Smakowitość jedzenia wpływa na nasze zachowania i nawyki żywieniowe. Ponadto odgrywa ważną rolę w regulowaniu spożycia pokarmów.

Teoria głosząca, że jako gatunek wolimy wysokokaloryczne pokarmy, jest powszechnie uznawana za słuszną. Nasi paleolityczni przodkowie polegali na swoim zmyśle smaku, który pomagał im przetrwać, gdy brakowało pożywienia. W dzisiejszych czasach żywność bogata w kalorie jest tania i łatwo dostępna, co sprawia, że trudniej oprzeć się pokusie. W efekcie zamiast bardziej pożywnych produktów wybieramy te najsmaczniejsze.

Na czym polega problem ze zbyt smacznym jedzeniem?
Pysznym produktom spożywczym często brakuje ważnych składników odżywczych, białka i błonnika. Zawierają wysokokaloryczne składniki nadające bogaty smak: tłuszcze, cukry i sól. Nie zapewniają sytości ani wartości odżywczych, ale pobudzają apetyt, sprawiając, że chcemy zjeść jeszcze więcej.

Kiedy jedzenie jest pyszne, stymuluje „układ nagrody” w mózgu, przekonując Cię, że chcesz jeść, nawet jeśli nie jesteś już głodny. Może to prowadzić do przejadania się, niezdrowych zachowań i zwiększonego ryzyka problemów zdrowotnych związanych z otyłością.

To prawda, że wszyscy potrzebujemy jedzenia, by żyć. Jednak, aby organizm rozwijał się prawidłowo, musi otrzymywać odpowiednią ilość energii/kalorii, witamin, składników mineralnych, białka i innych ważnych składników odżywczych. Względy zdrowotne powinny mieć pierwszeństwo przed preferencjami smakowymi.

 

Jakie produkty należą do tych kusząco smacznych?
Urok pysznego jedzenia wynika z połączenia określonych smaków. Kombinacje składników (które nie występują w naturze) oferują smakowite doznania, tak kuszące, że mogą stać się niezdrowym nawykiem.

Uważaj na następujące połączenia:

Tłuszcz i sól: bekon, hamburgery i pizza

Tłuszcz i cukier: ciasta, ciastka i ciasteczka

Węglowodany i sól: precle, frytki i chipsy

Co możesz zrobić, by uniknąć zagrożeń zdrowotnych związanych z pysznym jedzeniem?

Jak nie ulegać pokusom, gdy współczesny tryb życia pozostawia mało czasu na obfite, zdrowe posiłki?

• Umiar to podstawa. Pamiętaj, jedzenie nie jest Twoim wrogiem..
• Komponuj swoją dietę tak, by 80-90% stanowiły pełnowartościowe produkty bogate w składniki odżywcze. Zarezerwuj 10-20% na przysmaki dla przyjemności.
• Samodzielnie przygotowuj posiłki, by wiedzieć dokładnie, co jesz. .
• Wyrób sobie nawyk sprawdzania etykiet żywieniowych, by mieć świadomość składników odżywczych i kalorii, które zamierzasz spożyć. .
• Uważaj na połączenia składników, takich jak tłuszcz i sól, tłuszcz i cukier, cukier i sól – główne kombinacje w produktach, które wodzą nasze kubki smakowe na pokuszenie.
• Uważaj na bufety! Jemy oczami, więc im większa różnorodność, tym większe ryzyko przejadania się.

BIBLIOGRAFIA:

Yamamoto, T. (2018, October). Central mechanisms of taste: Cognition, emotion and taste-elicited behaviors. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1882761608000549 

Spence, Charles. (2015, November 4). Just how much of what we taste derives from the sense of smell? https://flavourjournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13411-015-0040-2